1 – درآمد افشاری : ردیف های آوازی در مکتب اصفهان ، دارای درآمد تحریری و شعر و فرود تحریری هستند که هر کدام از این تحریر ها مخصوص همان گوشه و با گوشه های دیگر متفاوت است. همچنین آثاری از کلیدهای تحریری گوشه های بعدی ، در قسمت درآمد هر گوشه دیده می شود. و همانند حلقه های یک زنجیر ، این گوشه ها با اصول علمی و موسیقی به هم پیوسته هستند. این کلید های تحریری را می توانید در درآمد افشاری بشنوید :

درآمد افشاری با صدای استاد کاظمی

2 – نهیب : یکی از مهم ترین گوشه های موسیقی ایرانی، نهیب در آواز افشاری است که تکنیک های تحریری و کاربردی در این گوشه، در بسیاری از گوشه های دستگاه ها و آوازهای دیگر مورد استفاده قرار می گیرد. مثلا در گوشه شکسته در آواز بیات ترک و یا در چکاوک در دستگاه همایون، اصول موجود در نهیب به کار گرفته می شود. نوسان در زیر و بم خوانی در این گوشه بسیار زیاد است و تحریر فرود این گوشه ، دارای دو دسته تحریر به نام تحریر بلبلی است و اگر در فرکانس صوتی مناسب با آواز خوانده شود ، دقیقا صدای بلبل در ذهن تداعی می گردد.

نهیب با صدای استاد کاظمی

3 – مویه افشاری : این گوشه در مکتب اصفهان، تفاوت اجرایی با لحن و حالت گوشه جامه دران در شیوه تهران ندارد ولی از نظر اسمی با هم تفاوت دارند. در مکتب اصفهان نام آن مویه افشاری است و گوشه جامه دران در دستگاه های همایون و راست پنجگاه با لحنی متفاوت از مویه افشاری، اجرا می شود. درباره وجه تسمیه جامه دران، استاد عباس کاظمی چنین گفتند: « در گذشته و در تاریخ ایران ، پادشاهان و حاکمانی وجود داشته اند که مقبول مردم بودند و در زمان حاکمیت خود ، برای ملت خود ارزش هایی قایل بودند از جمله اینکه با تخت های بزرگی که توسط چهل نفر حمل می شد، در کوچه و بازار نزد مردم می رفتند و از احوال آنان جویا می شدند.

هنگامی که چنین حاکمانی فوت می کردند، همان صحنه آمد و رفت حاکم در بازار و در میان رعیت ها ، در مراسم عزاداری پادشاه توسط مردم شبیه سازی و تکرار می شد و تخت بزرگ او را سیاه پوش می کردند و بر دستان خود حمل می کردند. افرادی که در جلوی تخت ایستاده بودند با ذکر این بیت : " دنیا به کسی وفا نکرده " به سوگ می نشستند و افرادی که در پشت تخت ایستاده بودند ، در جواب می گفتند : " غره نشوی خدا نکرده " و اشاره به مرحوم می کردند و با این گریه و شیون ، خانم ها با حالت زاری جامه های خود را پاره پاره می کردند و به اصطلاح می دریدند.

این جامه دریدن در حالت سوگواری بر اساس ملودی که بر شعر قرار گرفت ، به گوشه جامه دران معروف می شود. » به این دلیل استاد کاظمی گفتند که این گوشه ای که در افشاری اجرا می شود ، جامه دران نیست و مویه افشاری است. جامه دران در مکتب اصفهان حالتی متفاوت از مویه افشاری و در دستگاه و آواز دیگر است.

مویه افشاری با صدای استاد کاظمی 

4 – عراق : در خیلی از آثار موسیقی و آواز ها ، از این گوشه استفاده شده است. گوشه عراق به آواز بزرگ معروف است. گستردگی و دامنه تغییرات صوتی آن از اوج به بم ، بسیار زیاد می باشد و به علت همین گستردگی در صدا ها در بیشتر آوازها از آن استفاده می شود. جایگاه حقیقی و اصلی گوشه عراق ، اوج آواز افشاری است اما در دستگاه های دیگر مثل ماهور نیز با تفاوت هایی خوانده می شود. یکی از تکنیک های تحریری که در مورد گوشه نهیب گفته شد ، در مصرع دوم گوشه عراق ، بر روی لغت " گنبد مینا " شنیده می شود که دارای حرکت تاکیدی است.

عراق با صدای استاد کاظمی 

5 – مسیح : این گوشه نیز دارای یک تفاوت اسمی با شیوه تهران می باشد که به آن فرود افشاری یا رهاب گفته می شود ولی در مکتب اصفهان ، با نام مسیح خوانده می شود. اگر در اجرای مسیح دقت کنیم ، خواهیم دید که گوشه زنگوله نیز در همین پرده اجرا می شود و همانطور که می دانید زنگوله برای هشیاری به کاربرده می شود و در گوشه مسیح نیز ، حس هشیاری و بیداری روحی ، احساس می شود.

در خواب کرده ای ز رهاوی مرا کنون
بیدار کن به زنگوله ام که آنم آرزوست

این شعر از مولانا می باشد و همانطور که می بینید رهاوی ( رهاب ) در حالت خواب می باشد ، در صورتی که با شنیدن مسیح ، بیداری تداعی می شود. مسیح نیز به آواز کوچک معروف است و تحریر فرود آن با سه حرکت ترتیبی به پرده درآمد افشاری باز می گردد.

مسیح با صدای استاد کاظمی 

6 – مثنوی افشاری : به مثنوی افشاری ، مثنوی پیچ هم گفته می شود. که دلیل آن چرخش تحریری ، در ابیات و فرود شعر است و در هر نوبت 4 بار این چرخش تحریری صورت می گیرد. البته در بسیاری از مثنوی هایی که تا به امروز شنیده شده است ، این اصول و پیچش های تحریر در آن رعایت نشده است و اگر قسمت های تحریری این گوشه از آن حذف شود ، دیگر مثنوی پیچ نامیده نمی شود و بیشتر آواز دیگری به جای مثنوی افشاری ( مثنوی پیچ ) خوانده شده است.

مثنوی افشاری با صدای استاد کاظمی

آواز افشاری در ردیف استاد عباس کاظمی دارای 24 گوشه به ترتیب زیر است :

1- افشاری 2- راست 3- عبری 4- صدری 5- صبری 6- سرحدی 7- مبرقع 8- دره گزی 9- عاشق کش 10- صلایی 11- خجندی 12- نهیب 13- مویه افشاری 14- ایلخانی 15- عراق 16- قرایی 17- حزین 18- زنگنه 19- دل انگیزان 20- قفل رومی 21- دیر راهب 22- مسیح 23- زنگوله 24- مثنوی افشاری که 6 گوشه از آن ها انتخاب و بررسی شد.- افشاری 2- راست 3- عبری 4- صدری 5- صبری 6- سرحدی 7- مبرقع 8- دره گزی 9- عاشق کش 10- صلایی 11- خجندی 12- نهیب 13- مویه افشاری 14- ایلخانی 15- عراق 16- قرایی 17- حزین 18- زنگنه 19- دل انگیزان 20- قفل رومی 21- دیر راهب 22- مسیح 23- زنگوله 24- مثنوی افشاری که 6 گوشه از آن ها انتخاب و بررسی شد.