آیا باید در گوش کردن به آهنگ ها و آواز ها تنها جنبه لذت را در نظر گرفت؟ یا باید به جنبه فنی توجه کرد؟ آیا در ردیفی که از قدما به ما رسیده می توان تصرفی کرد ؟ اصول و چهار چوب آوازی چیست ؟ حد و حدود این اصول را چه کسی تعیین می کند ؟ کدام استاد درست می گوید و کدام اجرا درست تر است ؟

سوال هایی که یکی از دوستان در وبلاگ بوسلیک گفتند و در این نوشته ها مطرح شده ، دغدغه فکری خیلی از دوستان است. من همانطور که در نظرات قبلی گفتم با تعریف 3 دیدگاه در موسیقی می توان خیلی از پاسخ ها را پیدا کرد : ( این تقسیم بندی بیشتر در مورد موسیقی اصیل ایرانی و آواز است )

1- شنونده محض 2- خواننده و آواز خوان 3- ردیف دان ، حافظ ردیف و مدرس آواز .
ببینید ما قبل از هر چیز باید بگوییم  و برای خود روشن کنیم که دارای کدام یک از این 3 دیدگاه هستیم و در چه جایگاهی قرار داریم.

1- مثلا من به عنوان یک شنونده محض ، ممکن است از هر آوازی خوشم بیاید و فقط برای من این موضوع کافی باشد که موسیقی و آهنگی که گوش می دهم به دلم بنشیند. و به قول م.بیدار هیچ کس هم نمی تواند بگوید که چرا برای تو دلنشین است ؟! یا چرا بدت می آید ؟! بگوید این موسیقی اشتباه است و یا فالشه ، چرا تو از این موزیک لذت می بری ؟! ... شنونده محض ، یک طرفدار موسیقی و یا طرفدار یک استاد یا خواننده خاص است. او هیچ آموزشی در زمینه موسیقی ندیده و تنها با گوش دادن زیاد و سال های متمادی به آوازها و آهنگ ها می تواند به نکاتی در مورد خوب یا بد بودن یک اثر پی ببرد. 

2- ولی یک خواننده و آوازخوان با توجه به آموزش هایی که دیده و اطلاعاتی که در دست دارد ، ممکن است از هر آوازی لذت نبرد و اصلا برای او جالب نباشد. منظور من این است که اطلاعات و دانش او به او اجازه نمی دهد که از هر آوازی خوشش بیاید و اینگونه هم نیست که بخواهد تجزیه و تحلیل کند ، بعد از 2 روز بررسی بگوید نه آواز جالبی نیست! یا بگوید حرف نداره !  اگر خواننده با تجربه و با دانشی باشد ، اولین باری که آهنگ را می شنود پی به بدی و خوبی آن می برد. دقیقا همان نکته ای که آقا بهنام گفت. یعنی یک خواننده علاوه بر احساس زیبایی شناسی ذاتی آدمی ، دارای حس فنی نیز هست که باید از هر دو جهت ( بر اساس دانش و معیار های او ) ، موزیک مورد نظر راضی کننده باشد تا شنیدن موسیقی به او لذت دهد و از آواز مورد نظر استفاده کند.

3- یک ردیف دان و حافظ ردیف ، کسی که به تمامی گوشه های اصیل ایرانی مسلط است. کسی که از تمامی نکات و مطالب موسیقی ایرانی آگاهی دارد ، دارای دیدگاه کاملا متفاوتی از من و شماست که شاید هیچ کدام از ما هرگز نتوانیم آن را درک کنیم. قبلا هم گفته ام ، یک ردیف دان و مدرس آواز حق اشتباه ندارد و باید اطلاعاتی که در اختیار دارد بدون تغییر و تحریف ، به شاگردان و هنرجویان خود منتقل کند. زیرا او میراث دار گذشتگان است و باید با رعایت امانتداری این میراث را به دست آیندگان بسپارد. در مورد دیدگاه یک حافظ ردیف ، من مثل کسی هستم که بخواهم از ویژگی های دریا و آب ها و اقیانوس ها بگویم ، ولی تا به حال حتی یک بار طعم این آب را نچشیده ام . در صورتی که باید مثل یک ماهی در آن غوطه ور بود تا مفهوم آن را درک کرد. بنابراین من هیچ چیز نمی توانم در این مورد بگویم.

... چند نکته :

1- ممکن است یک ردیف دان ، خواننده نباشد. مثل استاد نور علی برومند ، مثل استاد عباس کاظمی و ... و ممکن است یک خواننده ، ردیف دان نباشد مثل آقای شجریان ( که از نظر بعضی ها ردیف دان است ولی از نظر من اینطور نیست ) ، مثل آقای شاه زیدی و ...

2- به نظر من هر کسی حق اظهار نظر و نقد و بررسی در مورد هر موسیقی و آوازی دارد و این دلیل نمی شود که چون کسی فقط یک شنونده است ، به او بگوییم تو در حدی نیستی که بخواهی در مورد کسی نظر بدهی و ... هر کسی با هر اطلاعاتی که دارد می تواند با رعایت ادب و احترام و اصول نقد نویسی ، در مورد بزرگترین اساتید و آثار آنان ، نظر خود را بیان کند ولو اینکه نظر او ، از نگاه همه غیر قابل قبول باشد ( مثل من ! ) و یا اینکه همه نظر او را تایید کنند.

نتیجه گیری : حالا اگر می خواهیم این ابهامات رفع شود و بدانیم آیا باید در گوش کردن به آهنگ ها و آواز ها تنها جنبه لذت را در نظر گرفت؟ یا باید به جنبه فنی توجه کرد؟ آیا در ردیفی که از قدما به ما رسیده می توان تصرفی کرد ؟ اصول و چهار چوب آوازی چیست ؟ حد و حدود این اصول را چه کسی تعیین می کند ؟ کدام استاد درست می گوید و کدام اجرا درست تر است ؟ و .....

باید 2 مطلب را در نظر گرفت:

اولا که شما ، من ، دوستان ، دیگران ، آقای شجریان و اساتید مختلف و به طور کلی هر کسی ، در کدام یک از این جایگاه ها قرار دارد و دارای کدام دیدگاه است ؟

دوما که باید بدانیم ما داریم در مورد چه موضوعی صحبت می کنیم ؟ درباره آواز اصیل ایرانی ... خوب حالا باید بدانیم که مرجع این آواز کجاست و نزد چه کسی است ؟ و با مراجعه به مرجع ، خیلی از پاسخ ها را دریافت کنیم. حالا شما برای خودتان مشخص کنید :

به نظر شما مرجع آواز اصیل ایرانی کدام ردیف است ؟ نزد چه کسی است ؟ ردیفی است که آقای شجریان خوانده است ؟ ردیف استاد دوامی است ؟ ردیف استاد کاظمی است و ردیف استاد اقبال آذر است ؟ و یا ردیف مرجع آوازی موجود نیست و باید به ردیف های سازی مثل میرزا عبدالله و ... مراجعه کرد ؟